Tarih, sadece tozlu raflar arasında eski kağıtları karıştırmak değildir; tarih, coğrafyayı adımlamak, dillerin kökenine inmek ve insanlığın serüvenine yerinde tanıklık etmektir. Bu tanımın yaşayan en güçlü temsilcisi ise hiç şüphesiz İlber Ortaylı’dır. 1947 yılında Avusturya’da bir göçmen kampında başlayan hayat yolculuğu, bugün onu dünyanın en saygın tarihçilerinden biri haline getirdi.
Dilin ve Ailenin Gücü
Kırım Tatarı bir ailenin evladı olarak henüz iki yaşında İstanbul ile tanışan Ortaylı’nın entelektüel altyapısında ailesinin payı yadsınamaz. Özellikle annesinin rehberliğinde başta Rusça olmak üzere sekiz dil öğrenen İlber Hoca, dilin sadece bir iletişim aracı değil, tarihin kapılarını açan bir anahtar olduğunu her fırsatta kanıtlıyor.
"Okuyamadığım Ülkeye Gitmem"
İlber Ortaylı'nın seyahat felsefesi, modern zaman turistlerinden çok farklıdır. O, "Ben yazısını okuyamadığım ülkeyi gezmeye gitmem" diyerek, derin bir kültürel hazırlığın önemine vurgu yapar. 78 yıllık ömrünün yarım asrını yollarda geçiren hoca, dünyayı adeta bir laboratuvar gibi kullanmıştır.
Ortaylı’ya göre beşeriyetin macerasını anlamak için üç temel direk vardır: Dil, tarih ve coğrafya. Türkiye’nin merkezinde bulunduğu bu devasa tarih sahasını kavramak için rotayı sadece Batı’ya değil;
Kuzeyde Güney Rusya ve Kafkasya’ya,
Doğuda İran ve Hindistan’a,
Güneyde Mezopotamya, Filistin ve Suriye’ye çevirmek gerektiğini hatırlatır.
Seyahatname’den Notlar: İran’ın Büyüsü
İlber Ortaylı, kaleme aldığı Seyahatname eseriyle okuru sadece şehirlerin sokaklarında değil, zamanın koridorlarında da dolaştırıyor. Özellikle İran üzerine yaptığı tespitler, kadim bir medeniyetin günümüze yansıyan izlerini görmek isteyenler için birer pusula niteliğinde.
Yaşarken kıymetini bildiğimiz, bilgisiyle ufkumuzu açan müstesna değerimiz İlber Ortaylı’ya sağlıklı uzun ömürler diliyoruz. Onun rehberliğinde daha gezilecek çok yol, okunacak çok kitabe var.